
ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੁਨਰ ਜੋੜਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਯਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਤਿਹਾਸ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਵਪਾਰ, ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਨ, ਅਨੁਵਾਦ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਕੂਟਨੀਤੀ, ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸੰਚਾਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਹੁਨਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਕੋਰਸਾਂ, ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼, ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਐਪਸ, ਆਨਲਾਈਨ ਕੋਰਸ, ਵੀਡੀਓ, ਪੌਡਕਾਸਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਅਸਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਲਚਕਤਾ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਅਣਜਾਣ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬਦਲਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਸ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਕੰਨੜ, ਮਲਿਆਲਮ, ਅਸਮੀ, ਓਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗੱਲਬਾਤ, ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਗਲਤੀਆਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਟੀਚਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਉਪਯੋਗੀ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਣਾ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੱਕੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੰਨੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਯੋਗਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜੀ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਜਾਣ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਹੈ।
– ਡਾ. ਵਿਜੈ ਗਰਗ
ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ | ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸਟ੍ਰੀਟ ਕੌਰ ਚੰਦ, ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ. ਮਲੋਟ, ਪੰਜਾਬ – 152107
ਮੋਬਾਈਲ: 9465682110